បណ្ណសារប្លក
អំណោយទានទឹកចិត្ត
មិនថាចិត្តមនុស្ស ឬចិត្តសត្វ គ្រប់គ្នាសុទ្ធសឹងតែត្រូវការការថ្នាក់ថ្នម បីបមលួងលោមចិត្ត យល់ចិត្ត យល់ពិតដល់ជម្រៅទឹកចិត្ត ពីអ្នកដទៃ។
ពេលយើងជួបប្រសព្វនឹងបញ្ហាអ្វីមួយ ដ៏សែនតានតឹងក្នុងចិត្ត នឹងនិយាយនឹងអធិប្បាយឲ្យអ្នកដទៃណាស្ដាប់ក៏ពុំបាន តែបើមានអ្នកណាម្នាក់ យល់ពីជម្រៅទឹកចិត្តរបស់យើង យល់ពីភាពទុក្ខ ភាពចាំបាច់ ភាពតានតឹងក្នុងចិត្តរបស់យើងបាន យើងពិតជាចង់ឃើញ ចង់ជួប ចង់និយាយប្រាប់ ចង់នៅជិតអ្នកនោះខ្លាំងណាស់ ថែមទាំងជាបុគ្គលដែលយើងទុកចិត្តទុកថ្លើម ហ៊ាននិយាយប្រាប់រឿងអាថ៌កំបាំងផ្សេងៗ ឲ្យគេដឹងបានទៀតផង។
អ្វីដែលធ្វើឲ្យយើងក្លាយទៅជាបុគ្គលម្នាក់មានភាពកក់ក្ដៅ មាននៅទីពឺងក្នុងជីវិតបានដូច្នេះនោះ ក៏គឺការយល់ចិត្ត យល់ថ្លើម យល់អធ្យាស្រ័យ យល់ទុក្ខធុរៈរវាងគ្នានឹងគ្នាហ្នឹងឯង។
មិត្រភ័ក្តិមិនយល់ចិត្ត មិនយល់អធ្យាស្រ័យ វាជារឿងលំបាកសម្រាប់ការសេពគប់បែបមិត្រអមតៈ ។
គូសង្សារ មិនយល់ជម្រៅទឹកចិត្ត នឹងនៅកៀកកើយកាយពិត មិនបានយូរ ។
ចៅហ្វាយ មិនយល់ចិត្ត ទោះប្រាក់ខែថ្លៃពិត ក៏គង់អស់អ្នកបម្រើ ។
“តាមពិត មនុស្សគ្រប់គ្នាសុទ្ធសឹងតែត្រូវការអំណោយទានទឹកចិត្តពីអ្នកដទៃដូចៗ គ្នា ចុះហេតុអ្វីយើងមិនផ្ដល់សេចក្ដីសុខដោយការយល់ចិត្ត យល់ថ្លើម ឲ្យដល់គ្នានឹងគ្នាខ្លះផង ព្រោះនេះជារឿងចាំបាច់ និងគ្រប់គ្នាតែងត្រូវការ តែមនុស្សភាគច្រើនបានមើលរំលង”
“យល់ចិត្តគ្នាខ្លះ ប្រសើរជាងចិត្តជម្នះដើម្បីខ្លួនឯង”
“ចិត្តគេចិត្តឯង គួរចេះកោតក្រែង ឲ្យសិទ្ធិ៍ ឲ្យស័ក្ដិ”
“ក្ដីសុខជីវិត កើតព្រោះយល់ចិត្ត យល់អធ្យាស្រ័យ”
អំណោយទានជីវិត អត្ថបទទី ២
អ្នកឲ្យតែងមានប្រៀប (the giver always has the advantage)
ទឹកចិត្តអ្នកឲ្យ គឺជាទឹកចិត្តរបស់សេដ្ឋីអធិជន ព្រោះបើយើងគ្មានចិត្តអំណោយទានទេនោះ យើងក៏មិនអាច ផ្ដល់នូវវិភាគទាន បាននោះដែរ គឺជាទឹកចិត្តមួយដែលសបញ្ជាក់ពីភាពមិនក្រខ្សត់ នៃបុគ្គលជាសាមីទាននោះ ចំណែកទឹកចិត្តអ្នកទទួលវិញ គឺជាការស្ដែងចេញនូវសេចក្ដីទុក្ខ ឬតម្រូវការភាពចាំបាច់របស់ខ្លួន ដែលចាំបាច់ ត្រូវប្រកាស់ប្រាប់ និងសូមនូវការជូយ សង្គ្រោះជួយឧបត្ថម្ភគាំទ្រពីអ្នកដទៃ ។
នៅក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃនេះ “ការឲ្យតែងមានប្រៀបជាងការទទួល” អ្នកឲ្យតែងជាទីស្រឡាញ់ ជាទីពេញចិត្តនៃអ្នក ផងជុំវិញជីវិតអ្នកឲ្យរមែងសម្បូរណ៌ទៅដោយមិត្រសម្លាញ់ និងជាអ្នកមិនសម្បូរណ៌ទៅដោយពៀរវេរា ។
ទទមានោ បិយោ ហោតិ អ្នកឲ្យ រមែងជាទីស្រឡាញ់(នៃអ្នកផងទាំងឡាយទាំងពួង) ទទំ មិត្តានិ គន្ថតិ អ្នកឲ្យ រមែងចងនូវមិត្រទុក “បើគ្មានអំណោយទាន ក៏គ្មានការអភិវឌ្ឍ” “តម្រូវការរបស់មនុស្សសត្វទូទៅ គឺត្រូវការសុខ ស្អប់ខ្ពើមទុក្ខ” “ឲ្យដោយមេត្តា ទទួលទ្វេហត្ថា ជាការឲ្យនៃមនុស្សសាមញ្ញទូទៅ” “ឲ្យដោយចិត្ត គិតបូជា ទទួលក្នុងនាមជាទេវា ជាការឲ្យក្នុងភាពជាអរិយៈ” ដូច្នេះ តើយើងព្រមស្ថាបនាខ្លួនយើងទៅជាអ្នកឲ្យ ឬធ្វើជាអ្នកទទួល ? តែបើពោលក្នុងន័យបរិបទប្រៀបធៀបវិញ នឹងឃើញថា គ្រប់គ្នាសុទ្ធសឹងតែជាអ្នកត្រូវការ អំណោយទាន អភ័យទាន ត្រូវការការជួយសង្គ្រោះ ការជួយឧបត្ថម្ភពីមនុស្ស ពីធម្មជាតិ ពីបរិដ្ឋានសង្គមជានិច្ច ព្រោះធម្មជាតិនៃជីវិត តែងរមៀលធ្លាក់ចុះទៅក្នុងសេចក្ដីទុក្ខជារឿយៗ ដែលអាចឃើញជាក់ច្បាស់បំផុតនោះ រាប់តាំងតែបដិសន្ធិក្នុងគភ៌មាតាមកម្ល៉េះ ការប្រសូត្រចាកផ្ទៃមាតា ការចម្រើនធំធាត់នៃសព៌ាង្គកាយរហូតដល់ការ បែកធ្លាយទៅនៃរាងកាយ ក្នុងកំឡុងរវាងការកើតនិងការស្លាប់ ជីវិតសុទ្ធសឹងតែមានតម្រូវការ ប្រាថ្នាការជួយ សង្គ្រោះ ត្រូវការអំណោយទានពីអ្នកដ៏ទៃ ឬត្រូវការអំណោយទានពីធម្មជាតិជានិច្ចដូចៗគ្នា បើធម្មជាតិគឺ ដី ទឹក ភ្លើង ខ្យល់ ដួងច័ន្ទ្រ ដួងអាទិត្យ ព្រៃភ្នំ ខ្យល់អាកាស ជាអាទិ៍ មិនបានផ្ដល់នូវអំណោយទានមកឲ្យយើងគ្រប់គ្នាទេ នោះ ម្ល៉េះជីវិតនេះ ក៏មិនមានថ្ងៃនេះនោះដែរ ។
ដូច្នេះ គ្រប់ជីវិតតែងតែត្រូវការបដិកិរិយា សហព័ន្ធ ការជួយសង្គ្រោះ ពឹងពាក់ប្រទាក់អាស្រ័យគ្នានឹងគ្នាទៅវិញទៅ មកជានិច្ច ជីវិតនេះ មិនអាចរស់នៅក្នុងលោកនេះឯកោតែម្នាក់ឯងបានទេ សឹងអាចនឹងពោលបានថា “គ្រប់ជីវិត តែងស្រែកឃ្លាននូវអំណោយទានជានិច្ច” ក៏បាន មិនថាចាកមនុស្សសត្វដូចគ្នា ឬចាកធម្មជាតិចាកបរិដ្ឋានផ្សេងៗ ផ្លែកត្រឹមតែថា តម្រូវការនោះតិចឬក៏ច្រើនប៉ុណ្ណា ស្ថិតនៅក្នុងកម្រឹតណាមួយតែប៉ុណ្ណោះ ធម្មជាតិរបស់មនុស្ស រមែងមានទាំង អំណោយទាន ទាំងការទទួល ព្រោះអ្នកដែលមានតែអំណោយទានតែម្យ៉ាង អ្នកនោះក៏មិនស័ក្តិសមជាមនុស្ស តែត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាព្រះព្រហ្ម ព្រះអាទិទេពតាមជំនឿក្នុងសាសនា ឬលទ្ធិមួយចំនួន ព្រោះព្រះអាទិទេពទាំងនោះ ជាអ្នកមានឥទ្ធិពល មានអំណាចសាង ជាអ្នកឲ្យវត្ថុសព្វសារពើក្នុងលោកនេះ ចំណែកអ្នកដែលមានតែការទទួលតែម្យ៉ាងវិញនោះ ក៏មិនមែនជា លក្ខណៈនៃមនុស្សដ៏ពិតបា្រកដដែរ បើជា មនុស្សក៏គង់រាប់ថាជាមនុស្សអសមត្ថភាពដែលនៅក្នុងស្រទាប់នៃសម្ពាធរបស់សង្គម ឬក្នុងកាលសម័យ មិនសមគួរជាដើម តែគុណលក្ខណៈរបស់ជីវិតដ៏ពិតបា្រកដនោះ គឺមានទាំងការឲ្យ ទាំងការទទួលជីវិតមនុស្ស សត្វ ឬសូម្បីតែធម្មជាតិទាំងឡាយ សុទ្ធសឹងតែមានវិភាគទានឲ្យដល់គ្នានឹងគ្នា មិនថាតិចឬច្រើន នៅក្នុងផ្នែកណាមួយ មិនខានឡើយ សូម្បីតែសមណៈជីព្រាហ្មណ៍អ្នកបំពេញព្រ័តនៅក្នុងសាសនាផ្សេងៗ រាប់ទាំងព្រះពុទ្ធសាសនា នេះផង ក៏មានចំណែកនៃការឲ្យ ដោយអោយនូវអភ័យទាន ឲ្យនូវមាគ៌ាបដបត្តិ ឆ្ពោះទៅរកសេចក្ដីសុខនៃជីវិត ឲ្យនូវចរិយធម៌ សីលធម៌ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណៃដល់សង្គមជាដើម គឺអោយផ្នែកអព្ភន្តរភាព ផ្នែកចិត្តវិញ្ញាណ សូម្បីតែអ្នកកម្សត់ទុគ៌ត ជនអនាថា ពេលខ្លះក៏គង់មានអំណោយទានផ្នែកមេត្តាចិត្ត ផ្នែកសង្គហវត្ថុដល់មនុស្ស ឬសត្វដ៏ទៃជាធម្មតា ព្រោះនេះជាធម្មជាតិ ជាសភាវគតិ ជាសញ្ជាតញាណរបស់មនុស្ស ។
“អ្វីដែលយើងឲ្យដល់អ្នកដ៏ទៃបាន ទាល់តែយើងមានរបស់នោះក្នុងចិត្តយើង និងនៅក្រោមអធិបតីភាពយើងជា មុនសិន មិនថាទ្រព្យសម្បត្តិ ឬអ្វីៗ ដែលយើងមាន បើមិនអាចយកមកបម្រើសេចក្ដីសុខដល់ខ្លួនយើងនិងដល់ អ្នកដទៃបានទេ ស្ដែងថាវាមិនមែនរបស់យើងដោយពិតប្រាកដឡើយតែវាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអវិជ្ជាតណ្ហា ជាដើមឯណោះវិញទេ” សង្គមអ្នកឲ្យ (the society of donors) គឺជាសង្គមឧត្តមសម្បូរណ៍ទៅដោយមិត្រភាព ភាតរភាព ជាសង្គមប្រកបដោយមេត្តា ករុណា ព្រហ្មវិហារធម៌ ជាសង្គមចេះជួយរំលែកនូវសុខទុក្ខដល់គ្នានឹងគ្នា អ្នកឲ្យតែងជាទីចូលចិត្ត ពេញចិត្តនៃមនុស្សសត្វ ទូទៅ តែងជាអ្នកសម្បូរណ៍ទៅដោយមិត្រសម្លាញ់ ។
ក្នុងសម័យដែលព្រះពុទ្ធអង្គ ទ្រង់គង់នៅក្នុងកូដាគារសាលា ព្រៃមហាវ័ន ក្នុងក្រុងពារាណសី សីហសេនាបតី បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ថ្វាយបង្គំប្រណម្យអញ្ជលី ទូលសួរថា៖ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គអាចបញ្ញត្តអានិសង្សរបស់ទានដែលបុគ្គលអាចឃើញនៅក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះបានទេ ( សន្ទិដ្ធិកទានផល ) ? ទ្រង់ក៏បានត្រាស់តបថា៖ សីហសេនាបតី តថាគតអាច រួចបានត្រាស់អានិសង្ស ៥ ប្រការ របស់អ្នកឲ្យទានតទៅទៀតនៅក្នុងអង្គុត្តរនិកាយ បញ្ចកនិបាត សុមនវគ្គ ដូច្នេះ៖
១. ពហុនោ ជនស្ស បិយោ ហោតិ មនាបោ រមែងជាទីស្រលាញ់ជាទីពេញចិត្តរបស់ពួកជនគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈក្នុងសង្គម
២. សន្តោ សប្បុរិសា ភជន្តិ សប្បុរសអ្នកប្រាជ្ញ តែងសមាគមគប់រក
៣. កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតិ កេរ្តិ័ឈ្មោះល្អល្បីខ្ចរខ្ចាយ
៤. យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ ខត្តិយបរិសំ ព្រាហ្មណបរិសំ គហបតិបរិសំ សមណបរិសំ វិសារទោ អមង្កុភូតោ ចូលទៅក្នុងចំណោម ខត្តិយបរិស័ទ ព្រាហ្មណបរិស័ទ គហបតីបរិស័ទ សមណបរិស័ទណាមួយក៏ដោយ រមែងអង់អាចក្លាហានមិនដាក់មុខចុះ។
ម្យ៉ាងទៀត ៤. គិហិធម្មា អនបគតោ ហោតិ ជាអ្នករស់នៅដោយមិនប្រាសចាកឃរាវាសធម៌ ( ធម៌របស់អ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ )
៥. កាយស្ស ភេទា បរម្មរណា សុគតឹ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ ក្រោយពីបែកធ្លាយរាងកាយ រមែងចូលទៅកាន់សុគតិទេវលោកចុងបញ្ចប់នៃបញ្ហាកម្ម ទ្រង់បានត្រាស់ព្រះគាថាមានជាអាទិ៍ដូច្នេះ៖
ទទំ បិយោ ហោតិ ភជន្តិ នំ ពហូ
កិត្តឹ ច បប្បោតិ យសស្ស វឌ្ឍតិ
អមង្កុភូតោ បរិសំ វិគាហតិ
វិសារទោ ហោតិ នរោ អមច្ឆរី
នរជន ប្រាសចាកសេចក្ដីកំណាញ់ឲ្យនូវទាន តែងជាទីពេញចិត្ត ( នៃពួកជន ) បណ្ឌិតសប្បុរសតែងរាប់រក ទាំងមានកេរ្តិ័ ឈ្មោះ ទាំងចម្រើន ទៅដោយយស អង់អាចក្លាហានគ្របសង្កត់បរិស័ទបាន”
ឲ្យដោយមិនសម្លឹងផល ទទួលដោយមិនភ្លេចគុណ
ការឲ្យដោយមិនសម្លឹងផលតបស្នងនេះ គឺជាអត្ថន័យមួយនៃពាក្យថា សង្គ្រោះ តាមនិយមន័យដែលតាំងឡើងថ្មី តាមបរិភាសសូត្រក្នុងគម្ពីរសទ្ទាវិសេស មានគម្ពីរសទ្ទត្ថភេទចិន្តា ជាដើមថា៖ “វត្តិច្ឆានុបុព្វកា សទ្ទប្បវត្តិ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃស័ព្ទ មានលំដាប់លំដោយទៅតាមចេតនារម្មណ៍នៃអ្នកពោល ( តាមអត្ថន័យដ៏សមរម្យ )” ដែលមកពីស័ព្ទថា សំ=សមាន (ស្មោះស្មើ, ស្មើចុងស្មើដើម ) +គហ=ចាប់យក ផ្ដល់ឲ្យ តាមបទវិគ្រោះថា៖ សំ សមានភាវំ សមានសុខទុក្ខំ គហនំ =សង្គហោ ការកាន់យកនូវសភាវៈនៃសុខទុក្ខស្មើគ្នា ( ការរួមសុខរួមទុក្ខ ជាមួយគ្នា ) ឈ្មោះថា សង្គ្រោះ, បានដល់ កិរិយាអាការៈ ដែលស្ដែងចេញដោយទឹកចិត្ត ស្មោះស្ម័គ្រដែលមាន បញ្ញាជាប្រធាន ។
លក្ខណៈនៃការសង្គ្រោះដ៏ពិតប្រាកដនោះ គឺការលះបង់ដោយមិនគិតដល់ផលតបស្នងពីអ្នកទទួល ឲ្យដោយមិន សម្លឹងផល ដូចជាសុភាសិតខ្មែរថា “ហុតទឹក មិនសម្លឹងកាក” គឺឲ្យដោយសុទ្ធចិត្ត មានបំណងតែមួយគត់ គឺជួយ បំបាត់ ឬជួយសម្រាលសេចក្ដីទុក្ខរបស់អ្នកដទៃ អាចនឹងមានចំណោទសួរថា៖ បើជួយដោយមិនបានផលតបស្នងមកវិញ តើជួយដើម្បីអ្វី ? គឺជួយសង្គ្រោះ ជួយបំបាត់នូវសេចក្ដីទុក្ខនៃអ្នកដទៃ តាមនាទីរបស់មនុស្ស ព្រោះវាគឺជាកាតព្វកិច្ច ជាសីលធម៌មួយរបស់មនុស្ស យើងឃើញមនុស្សលង់ទឹកជិតដាច់ ដង្ហើមស្លាប់ តើយើងត្រូវរកមធ្យោបាយជួយសង្គ្រោះជីវិតជាមុន ឬរវល់តែគិតថា ជួយវារួចហើយ វានឹងតបស្នង អ្វីមកដល់អញខ្លះ ? តំណបស្នងតិចឬក៏ច្រើន ? តែអ្វីដែលយើងទទួលបានក្នុងពេលនោះ គឺបានធ្វើតាមនាទី បំពេញនាទីជាមនុស្សម្នាក់ដ៏ល្អឲ្យដល់សង្គមជាតិ ដល់មនុស្សជាតិ អ្វីដែលយើងទទួលបានមកជាជំហានដំបូងនោះ គឺសេចក្ដីសុខ បីតិប្រាមោទ្យក្នុងចិត្តរបស់យើង ក៏ឈ្មោះថា យើងបានផ្ដល់ឲ្យនូវសេចក្ដីសុខឲ្យដល់អ្នកដទៃផង ដល់ខ្លូនឯងហ្នឹងផង ទាំងជាផ្នែកមួយក្នុងការចូលរួមស្ថាបនាសង្គមជាតិផង ទាំងបានបំពេញនាទីរបស់យើងឲ្យពេញលក្ខណៈនៃពាក្យថា មនុស្ស ដែលប្រែថា “អ្នកដឹង ស្គាល់ យល់ ហេតុគួរនិងមិនគួរ” ថែមទៀតផង ឯសេចក្ដីល្អដែលយើងត្រូវបាននោះ យើងបានស្រេចរួចរាល់ទៅហើយតាំងតែបណ្ដូលគំនិត នៃមេត្តាករុណាចិត្ត ដែលគិតសង្គ្រោះនោះបានចាប់ផ្ដើមមកម៉្លេះ ចំណែកផលដែលត្រូវបានមកដោយតំណបស្នងដែលជារូបធម៌ផ្សេងៗ នោះ អាចមាន ឬមិនមាន ក៏ស្រេចតែនឹងកាលៈទេសៈនៃស្ថានការណ៍នោះៗ ក្នុងសង្គមនីមួយៗ ។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មួយផ្នែកធំនៃផ្នត់គំនិត មនុស្សក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃនេះ ស្ថិតនៅក្នុងលក្ខណៈផលប្រយោជន៍និយម ក្រោមទស្សនៈថា “បើឯងឲ្យអញ អញក៏ឲ្យឯង បើឯងធ្វើល្អឲ្យអញ អញក៏ធ្វើល្អដល់ឯង” ទាំងនេះបណ្ដាលមកពីមហិច្ឆតា ចំណង់បា្រថ្នា ដ៏គ្មានទីបញ្ចប់ និងផ្នត់គំនិតក្នុងសង្គមនោះៗ ហ្នឹងឯង ។
ដូច្នេះហើយ ទើបយើងឃើញអនេកភាពនៃបំណែងរំលែក ដោយការជួយសង្គ្រោះកើតឡើងទៅតាមរូបបែបផ្សេងៗ គ្នា នៃអ្នកឲ្យដោយសុទ្ធចិត្ត ឬឲ្យដោយមនោគមន៍ក្នុងផ្នែកដទៃៗ ជាដើម ។ ចំណែកអ្នកទទួលវិញ ក៏ស្ថិតនៅក្នុងលក្ខណៈមិនភ្លេចគុណ មិនរមិលគុណអ្នកឲ្យ “អ្នកឲ្យ ៗ ដោយមេត្តាចិត្ត អ្នកទទួល ៗ ដោយកតញ្ញូកតវេទិតាធម៌” យើងអាចតបស្នងបុណ្យគុណអ្នកដទៃបាន តាមកត្តាផ្សេងៗ ដោយមិនចំបាច់ទាល់តែជារបស់ចាប់ពាល់សម្ផស្សត្រូវបាន ឬអ្វីដែលជារូបវ័ន្តធំដុំនោះទេ ឧទាហរណ៍ថា យើងទទួលបាននូវអំណោយទានអ្វីមួយពីអ្នកដទៃ តំណបស្នងដែលយើងអនុវត្តមកជាប្រចាំនោះ គឺពោលពាក្យថា អរគុណ ឬការឲ្យពរដោយពិធីការផ្សេងៗ ដើម្បីសម្ដែងចេញនូវមេត្រីភាព ភាពរីករាយរបស់យើងឲ្យប្រច័ក្សច្បាស់ដល់ក្រសែភ្នែកនៃម្ចាស់ទាន សមដូចពុទ្ធភាសិតថា៖
កតញ្ញុតា ធម្មមូលា កតញ្ញុតា បធានតា
កតញ្ញុតាយ សន្តិយា សព្វបុញ្ញញ្ច វិជ្ជតិ
កតញ្ញុតាធម៌ ជាឫសគល់នៃធម៌ក្នុងលោក ជាប្រធាន ក្នុងលោក កាលបើកតញ្ញុតាធម៌មានហើយ បុណ្យកុសល សេចក្ដីល្អគ្រប់យ៉ាង ក៏រមែងមានដោយពិត ។
ដូច្នេះ សេចក្ដីសុខរបស់អ្នកឲ្យនោះ ក៏លេចធ្លោផុសឡើង ព្រោះមានចិត្តសំនឹកថា ខ្លួនគេហ្នឹងជាមនុស្សម្នាក់ដែលអាចធ្វើឲ្យអ្នកដទៃមានសេចក្ដីសុខទៅបាន ចំណែកយើងជាអ្នកទទួលហ្នឹង ក៏ឈ្មោះថា បានតបស្នងបុណ្យគុណអ្នកដទៃ ក្នុងកម្រិតមួយដែលអាចធ្វើឲ្យគេមានសេចក្ដីសុខទៅបាន ព្រោះតែពាក្យមួយឃ្លាថា “អរគុណ” ឬស្នាមញញឹមស្រស់បស់របស់យើង ក្នុងខណៈដែលទទួលបាននូវការជួយសង្គ្រោះក្នុងរឿងឯណានីមួយនោះ ។ សូម្បីព្រឹត្តិកម្មដទៃៗ ទៀត ក្នុងនាមយើងជាអ្នក ទទួលគួរសម្ដែងចេញ ដើម្បីជាផ្នែកមួយនៃតំណបស្នងឧបការគុណ ដោយយ៉ាងហោចណាស់ ក៏ជានិមិត្តរូបសបញ្ជាក់នូវ អំណរគុណពីដួងចិត្តខាងក្នុងរបស់យើង នេះជាលក្ខណៈ“ការឲ្យទាំងស្នាមញញឹម ទទួលទាំងមានកិត្តិយស” ព្រោះទាំងអ្នកឲ្យ ទាំងអ្នកទទួល សុទ្ធសឹងតែបានផល ដូចគ្នា នៅត្រង់មានសេចក្ដីសុខតាមផ្លូវចិត្ត គឺអ្នកឲ្យបានផ្ដល់ក្ដីសុខដល់អ្នកទទួល ដោយអំណោយទាន អ្នកទទួលក៏បានផ្ដល់ក្ដីសុខដល់អ្នកឲ្យដោយកាយវិការ ឬព្រឹត្តិកម្មរីករាយសប្បាយក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួនដែលស្ដែងចេញមក ។
អំណោយទាន ជីវិតអត្ថបទទី ១
នៅក្នុងទ្រឹស្ដីនៃអត្ថបទណាមួយក៏ដោយ ក៏គេបដិសេធចោលមិនបាននូវមាត្រដ្ឋានការនិយាមស័ព្ទនោះៗ មិនថាតាមឫសគល់ដើមនៃស័ព្ទ ឬតាមបរិបទនៃប្រយោគ ដើម្បីបំបែកចេញនូវសេចក្ដីអត្ថន័យឲ្យបានច្បាស់លាស់ទៅតាមចេតនារម្មណ៍នៃការអធិប្បាយ របស់ស្មេរអ្នកនិពន្ធគ្រប់ៗរូប ។ ជាការពិតណាស់ នៅក្នុងសង្គមមនុស្សសឹងពោរពេញទៅដោយបញ្ហាទាំងឡាយដែលបានចាក់ស្រេះប្រទាក់គ្នាជាបណ្ដាញ ពីរឿងមួយទៅរឿងមួយប្រៀបដូចជាកាំច្រវាក់យឹតយោងប្រតោងគ្នា ទៅតាមក្រសែនៃសញ្ជាតញាណរបស់មនុស្សគ្រប់ៗ រូប តម្រូវការផ្នែកសេចក្ដីសុខគេចវេះចេញពីសេចក្ដីទុក្ខ ហ្នឹងគឺជាវត្ថុបំណងមួយដ៏ចម្បងបំផុតក្នុងវិថីជីវិតនៃមនុស្សគ្រប់រូប តែភាពប្រាថ្នាត្រូវការរបស់មនុស្សមួយចំនួនក្នុងសង្គមសព្វថ្ងៃនេះ បានបោះជំហានទៅមុខទាំងភាពមហិច្ឆតា ក្រោមឥទ្ធិពលនៃថៅកែគ្មានមេត្តា គឺតណ្ហាមិនព្រមងាកក្រោយ ដោយភ្លេចបាត់សូន្យឈឹងនូវឧត្តមគតិ ឬបញ្ហាចម្បងរបស់ខ្លួនឯងថា ៖ តើជីវិតនេះកើតមកដើម្បីអ្វី?គុណតម្លៃនៃជីវិតដ៏ពិតប្រាកដនោះនៅត្រង់ណា?ជីវិតនេះគប្បីដើរទៅតាមមាគ៌ាមួយណា ដើម្បីឲ្យប្រសព្វបាននូវផលសម្រេចដ៏ពិតប្រាកដ?”
បុព្វនិមិត្ត ឬអរុណោទ័យនៃជីវិតដ៏មានគុណតម្លៃនោះ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបានសម្ដែងទុកមាន ៧ យ៉ាង សូមលើកយកមកដោយសង្ខេបក្នុងទីនេះគឺ៖
១. ជីវិតល្អ ព្រោះមានឥទ្ធិពលពីបរិដ្ឋានខាងក្រៅ មានការសេពគប់ជាដើមល្អហៅថា មិត្តសម្បទា
២. ជីវិតល្អ ព្រោះខ្លួនមានសីលាចារវត្តល្អ និងរស់នៅក្នុងសង្គមដែលមានច្បាប់ទម្លាប់ល្អ ហៅថា សីលសម្បទា
៣. ជីវិតល្អ ព្រោះមានឆ័ន្ទៈមនសិការមុះមុតច្បាស់លាស់ ក្នុងការកសាងអភិវឌ្ឍក្នុងផ្នែកផ្សេងៗ ល្អ ហៅថា ឆន្ទសម្បទា
៤. ជីវិតល្អ ព្រោះអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងឲ្យទៅជាមនុស្សមួយ ដែលមានសមត្ថភាព មានគុណភាពល្អ ហៅថា អត្តសម្បទា
៥. ជីវិតល្អ ព្រោះមានឧត្តមគតិ មានវិចារណញាណល្អ មានគោលការណ៍ល្អ ហៅថា ទិដ្ឋិសម្បទា
៦. ជីវិតល្អ ព្រោះមានសតិសម្បជញ្ញៈខ្ជាប់ខ្ជួនគ្រប់គ្រងខ្លួនបានល្អ ហៅថា អប្បមាទសម្បទា
៧. ជីវិតល្អ ព្រោះមានមនសិការ មានបញ្ញា មានហេតុមានផលល្អ ហៅថា យោនិសោមនសិការសម្បទា
កត្តាសំខាន់បំផុត ដែលជម្រុញឲ្យគុណភាពជីវិតធ្លាក់ចុះនោះ គឺភាពល្ងង់ខ្លៅ ដែលក្នុងទ្រឹស្ដីព្រះពុទ្ធសាសនាហៅថា អវិជ្ជា (Ignorance) គឺជាស្បៃអន្ធការម្យ៉ាង ដែលគ្របដណ្ដប់ផ្ទាំងជីវិតនៃមនុស្សគ្រប់គ្នាឲ្យដើរខុសភ្លាត់ចេញពីការពិត ។ ការជួយសង្គ្រោះជួយស្រោចស្រង់អ្នកដទៃសត្វដទៃដែលមានសេចក្ដីទុក្ខ (Suffering)គឺជាពន្លឺដ៏ត្រចះត្រចង់មួយ ដែលឆ្លុះបង្ហាញឲ្យយើងឃើញដល់តម្រូវការ និងភាពចាំបាច់នៃស្រទាប់មនុស្សក្នុងសង្គម ដែលទន្ទឹងរង់ចាំអំណោយទាន ចង់បាននូវតម្លាភាពភាពយុត្តិធម៌ សេរីភាព ឥស្សរភាព សម្រាប់ខ្លួនពួកគេគ្រប់គ្នាក្នុងសង្គម ។ កាលបើយើងប្រៀបធៀបជីវិតរស់នៅរបស់យើង ទៅនឹងត្រកូលសេដ្ឋីមូលធនមួយចំនួនវិញ យើងនឹងឃើញថា ជីវិតក្នុងមួយថ្ងៃៗ របស់យើងហ្នឹង ទុគ៌តកម្សត់អត់ឃ្លានលំបាកលំបិនណាស់តែបើយើងបែរមកមើលជីវិតនៃអ្នកកម្សត់អត់ឃ្លានជាងយើងវិញនោះអ្វីដែលដក់ជាប់ក្នុងក្រអៅដួងចិត្តយើងជាបឋមនោះ គឺភាពក្រីក្រ អំណត់អត់ឃ្លាន បញ្ហាកង្វះខាតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ តម្រូវការផ្នែកវិភាគទាន តម្រូវការសិទ្ធិសេរីភាព ឥស្សរភាព ភាពយុត្តិធម៌ គឺជាវត្ថុបំណងដ៏ធំបំផុតដែលពួកគេប្រាថ្នាចង់បាននិងចង់ឃើញក្នុងសង្គមរបស់ពួកគេទាំងអស់គ្នា ។ តើយើងធ្លាប់សួរខ្លូនឯងដែរទេថា៖
“តើទន្ទឹមនឹងភាពសាបរលាបសូន្យទៅនៃអាយុជីវិតបន្តិចម្ដងៗនេះ យើងធ្លាប់បានផ្ដល់ឲ្យនូវសង្គហធម៌ ការសង្គ្រោះសន្តោសប្រណី ឲ្យវត្ថុទាន អភ័យទាន ដល់អ្នកដ៏ទៃបានប៉ុន្មានអ្នកដែរហើយ?យើងបានធ្វើប្រយោជន៍អ្វីខ្លះហើយ ឲ្យដល់ទឹកដីមាតុភូមិដែលបុព្វបុរសយើងខំលះបង់សាច់ស្រស់ឈាមស្រស់ ធ្វើពលិកម្មទាំងអាយុជីវិតដើម្បីរក្សា នូវបំណែកអនុភាគបូរណភាពមាតុភូមិនេះ ទុកមកឲ្យកុលបុត្រកុលធីតាទាំងឡាយជាំនាន់ក្រោយបានឃើញបានយល់នេះហើយដែរឬទេ ? ”ពាក្យថា សង្គហៈ ឬ សង្គ្រោះ ជានាមស័ព្ទ ត្រូវបានប្រើជាកិរិយា ស័ព្ទនៅពេលខ្លះ ក្នុងន័យថា “ជួយជ្រោមជ្រែង ជួយអនុគ្រោះ ចែករំលែក” ជាដើម ដោយសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើរឿងអំណោយទាន វិភាគទាន ការបរិច្ចាគក្នុងផ្នែករូបធម៌ ដូចជាសំពត់ស្លៀកពាក់ អាហារបាយទឹក ទីសេនាសនៈ ថ្នាំសង្កូវជាអាទិ៍ បើសង្គ្រោះចូលក្នុងពុទ្ធបារមីទាំង ១0វិញបានដល់ទានបារមីដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់បានឲ្យនូវភាពសំខាន់ជាចម្បងមុនបារមីឯទៀតៗ ដែលជាបុញ្ញាភិនិហារសាងឡើងពុទ្ធភាវៈ ឬពុទ្ធញាណឲ្យបានកើតឡើង ។
សង្គហស័ព្ទ មានន័យ ៣ យ៉ាងតាមគម្ពីរអភិធានប្បទីបិកា សាមញ្ញក័ណ្ឌថា ៖
“អនុគ្គហេ តុ សង្ខេបេ គហនេ សង្គហោ មតោៈ សង្គហស័ព្ទលោកដឹងក្នុងអត្ថ ៣ យ៉ាងគឺ អនុគ្គហៈការជួយសង្គ្រោះ ១ សង្ខេបៈ ការសង្ខេប ១ និងគហណៈ ការកាន់យក ១” ។
អធិប្បាយនិយមន័យទាំង ៣ តាមលំដាប់ដូចតទៅ ៖
១. ការសង្គ្រោះ ការជួយជ្រោមជ្រែង ការអនុគ្រោះ ដល់អ្នកដទៃ ឬសត្វដទៃដែលរស់នៅជុំវិញជីវិតយើង ដោយការស្ដែងចេញនូវព្រឹត្តិកម្ម ដ៏ល្អៗទៅតាមផ្លូវកាយវាចាឬក៏ចិត្ត ដែលមានមេត្តាករុណាជាបទដ្ឋានក្នុងគោលបំណងជួយបំបាត់នូវសេចក្ដីទុក្ខ ផ្ដល់ឲ្យនូវសេចក្ដីសុខ ទៅតាមសមត្ថភាព សក្ដានុពលរបស់ខ្លូន ដែលត្រង់តាមបទវិគ្រោះថា៖ សង្គណំៈ អនុគ្គហណំ=សង្គហោ ការជួយសង្គ្រោះជួយជ្រោមជ្រែង ឈ្មោះថា សង្គ្រោះ, ឬ សង្គហតិ តេនាតិ=សង្គហោ គុណជាតដែលឈ្មោះថា សង្គ្រោះ ព្រោះជាគ្រឿង ជួយជ្រោមជ្រែង, បានដល់ តួនៃមេត្តាករុណាចិត្ត ។ ( សំ=ព្រម+គហ= ចាប់, កាន់ តាមនិយាមន័យថា៖ អនុគ្គហេ សង្គហោៈ សង្គហស័ព្ទ ប្រើក្នុងការជួយអនុគ្រោះ, សង្គ្រោះ) ។
ដោយយោងតាម អាគតស្ថាន ក្នុងព្រះត្រៃបិដកជាដើមថា៖ “ឥធ ភិក្ខវេ ភិក្ខុនោ មេត្តំ កាយកម្មំ បច្ចុប្បដ្ឋិតំ ហោតិ សព្រហ្មចារីសុ អាវិ ចេវ រហោ ច អយម្បិ ធម្មោ សារាណីយោ បិយករណោ គរុករណោ សង្គហាយ អវិវាទាយ សាមគ្គាយ ឯកីភាវាយ សំវត្តតិ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មេត្តាកាយកម្ម ដែលភិក្ខុបានតម្កល់ទុកហើយ ក្នុងសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយក្នុងសាសនានេះ ទាំងក្នុងទីវាលទាំងក្នុងទីកំបាំង ធម៌នេះ ក៏ជាធម៌ធ្វើឲ្យរលឹកដល់គ្នានឹងគ្នា ធ្វើឲ្យជាទីស្រលាញ់ ធ្វើឲ្យជាទីគោរព ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីការជួយសង្គ្រោះ ការមិនវិវាទ ភាពសាមគ្គី ឯកភាព” ។ ( អង្គុត្តរនិកាយ ឆក្កនិបាត )។
“ចត្តារិមានិ ភិក្ខវេ សង្គហវត្ថូនិ កតមានិ ចត្តារិ? ទានំ បេយ្យវជ្ជំ អត្ថចរិយា សមាននត្តតា ឥមានិ ខោ ភិក្ខវេ ចត្តារិ សង្គហវត្ថូនិ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្គហវត្ថុ មាន ៤ យ៉ាង តើ ៤ យ៉ាងអ្វីខ្លះ? គឺទាន ការឲ្យ ១ បេយ្យវជ្ជៈ ពាក្យផ្អែមល្ហែម (ជាប្រយោជន៍) ១ អត្ថចរិយា ការប្រព្រឹត្តធ្វើអំពើជាប្រយោជន៍ ១ និងសមានត្តតា ភាពជាអ្នកតម្កល់ខ្លួនស្មើចុងស្មើដើម ១” ។ (អង្គុត្តរនិកាយ ចតុក្កនិបាត)។ …បុត្តទារស្ស សង្គហោ ការសង្គ្រោះបុត្រ និងភរិយា ។ ( ក្នុងមង្គលសូត្រ ) ។ ការជួយសង្រ្គោះមិនមែនមានអត្ថន័យត្រឹមតែព្រឹត្តិកម្មដែលជាប្រយោជន៍ពីមនុស្សដល់មនុស្សម្នាផងគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ទេ តែវាមានអត្ថន័យទៅដល់សព្វសត្វទាំងឡាយទាំងពួង សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ ក៏តែងត្រូវការចង់បាននូវភាពកក់ក្ដៅ មិត្រភាព បិយវាចា អំណោយទាន និងអភ័យទានអំពីម្ចាស់របស់វា ឬពីមនុស្សគ្រប់គ្នាដែរ រុក្ខជាតិព្រៃព្រឹក្សាព្រៃភ្នំ រួមទាំងផ្ទៃមេឃផ្ទៃដីលំហអាកាសដួងច័ន្ទ្រដួងអាទិត្យទាំងឡាយ ក៏សុទ្ធសឹងតែត្រូវការនូវការអនុរក្សគាំពារពីមជ្ឈដ្ឋាន ពីស្ថាប័នផ្សេងៗ និងពីមនុស្សជាតិគ្រប់គ្នា ដើម្បីបន្តនូវពីជពង្សការរស់រានមានជីវិត និងមានការវិវឌ្ឍន៍ទៅនៃតំណពូជពង្សរបស់ខ្លួនដែរ ។ សង្គហធម៌នេះ គឺជាប្រពៃណី ជាបូរាណធម៌ដែលមានមកជាយូរអង្វែងណាស់់ហើយ ជាមនុស្សធម៌មួយ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញពីគុណសម្បត្តិ ពីលក្ខណៈពិសេសរបស់មនុស្ស ដែលផ្សែងអំពីសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ ហើយក៏ជាតម្រូវការចំបាច់ដែលមនុស្សម្នាទាំងឡាយទាំងពួងព្រមទាំងខ្លួនយើងផង ដែរតែងចង់់បាន ។ អាយុកាលនៃជីវិត ដែលឈានដល់អាយុបុណ្ណេះបើយើងបែរក្រឡេកមើលខ្សែបន្ទាត់នៃជីវិតយើងម្នាក់ៗ តាំងពីអតីតកាលមកនោះ យើងនឹងឃើញថា កង់វដ្ដចក្រនៃជីវិតនេះ បានវិលទៅមុខជានិច្ចដោយមិនឈប់ឈរមួយវិនាទីណាឡើយហើយភាគច្រើនតែងរមៀលធ្លាក់ចុះទៅក្នុងផ្លូវវៀចវេររដិបរដុបផ្សេងៗ រាប់មិនអស់ ឯមាគ៌ាដ៏ត្រឹមត្រង់នោះជីវិតនេះមិនសូវដើរចូលគន្លងប៉ុន្មាននោះទេគឺរាល់សេចក្ដីល្អវាជារឿងលំបាក ធ្វើយ៉ាងក្រៃលែង សម្រាប់មនុស្សយើង
សមដូចព្រះពុទ្ធភាសិត ក្នុងព្រះធម្មបទថា៖ “សុករានិ អសាធូនិ អត្តនោ អហិតានិ ច យំ វេ ហិតញ្ច សាធុញ្ចតំ វេ បរមទុក្ករំ អំពើលាមកទាំងមិនជាប្រយោជន៍ គេធ្វើបានដោយងាយ ឯអំពើដែលជាប្រយោជន៍ថែមទាំងល្អប្រពៃវិញ គេលំបាកនឹងធ្វើយ៉ាងក្រៃលែង” ដូច្នេះ ទោះបីជាយើងមានពេលវេលាច្រើនក៏ដោយ តែឱកាស នៃការបំពេញសេចក្ដីល្អរបស់យើងនោះ មានតិចតួចស្ដួចស្ដើងណាស់ ថ្ងៃខ្លះខែខ្លះ យើងស្ទើរតែមិនមានឱកាស នឹងសាងសេចក្ដីល្អសោះឡើយក៏មាន អ្វីដែលធម្មជាតិបានបែងរំលែកឲ្យយើងស្មើៗ គ្នា ដោយមិនរើសជាតិសាសន៏វណ្ណៈពូជពង្សខ្ពស់ទាបនោះគឺ៖
១.ឱកាស ពេលវេលា ថ្ងៃខែឆ្នាំស្មើគ្នា
២.សិទ្ធិសេរីភាព ស្មើគ្នាក្នុងការរស់រានមានជីវិតក្នុងការស្ដែងចេញនូវព្រឹត្តិកម្មផ្សេងៗ
ក្នុងការសម្រេចចិត្តជាដើមតែអ្វីដែលផ្សេងគ្នានោះ នៅត្រង់ថា យើងបានប្រើពេលវេលានោះៗ ឲ្យបានជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង និងឲ្យដល់អ្នកដទៃព្រមទាំងឲ្យដល់សង្គមជាតិបានប៉ុណ្ណាហើយរុក្ខជាតិទាំងឡាយ ដោយហោចទៅ សូម្បីដើមស្មៅដុះលើអាចម៍គោអាចម៍ក្របី ក៏គង់បានប្រយោជន៍ជាចំណីឲ្យដល់សត្វពាហនៈ ផ្ដល់នូវសំណើមឲ្យដល់ដី ផ្ដល់នូវភាពត្រជាក់ ដល់លំហអាកាស ដែលផ្សព្វផ្សាយទៅពាសពេញសកលលោក រីឯ “មនុស្សយើង ដើរលើដីជាន់ទាំងស្មៅ បើដឹងថាខ្លួនល្ងង់ខ្លៅ ត្រូវយកស្មៅជាគំរូ” ព្រះពុទ្ធអង្គត្រាស់ថា៖“កាលោ ឃសតិ ភូតានិ សព្វេនេនេវ សហត្តនា កាលវេលាទាំពាស៊ីនូវសព្វសត្វមិនសល់ព្រមទាំងខ្លួនរបស់វាផង” គឺទន្ទឹមគ្នានឹងអំណស់សោះសូន្យទៅនៃពេលវេលា អាយុជីវិតសត្វទាំងឡាយក៏បានអស់ទៅបន្តិចម្ដងៗ ទាំងដែលយើងនៅហួងហែង ប្រកាន់ខ្ជាប់មិនចង់ឲ្យអស់ ។
“ទទតោ បុរិសោ ទានំ មនុស្ស គួរមានអំណោយទាន” គឺបើមានឈ្មោះថា មនុស្ស គួរធ្វើសេចក្ដីល្អឲ្យដល់សង្គមជាតិ មនុស្សជាតិ កសាងសន្សំនូវកិត្តិយសកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ ផ្ដល់នូវសេចក្ដីសុខឲ្យដល់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយការឲ្យនូវទានជាវត្ថុទាន ឬអភ័យទានជាដើម ទើបសាកសមនឹងឈ្មោះថា មនុស្ស ដែលប្រែថា “អ្នកមានចិត្តខ្ពង់ខ្ពស់” ឬ“អ្នកដឹងនូវហេតុដែលគួរនិងមិនគួរ” ។ តម្រូវការរបស់មនុស្សសត្វទំាងអស់គឺសេចក្ដីសុខចែកជាប្រភេទបានដូច្នេះ៖
១.សេចក្ដីសុខព្រោះការមានទ្រព្យ
២.សេចក្ដីសុខព្រោះការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិឲ្យត្រឹមត្រូវ
៣.សេចក្ដីសុខព្រោះមិនជាប់ជំពាក់បំណុលគេ
៤.សេចក្ដីសុខបរិសុទ្ធល្អដែលកើតពីការងារប្រាស់ចាកទោស
៥.សេចក្ដីសុខព្រោះស្រុកទេសមិនមានសង្គ្រាម
៦.សេចក្ដីសុខព្រោះមានភាពយុត្តិធម៌ក្នុងសង្គម
៧.សេចក្ដីសុខព្រោះសង្គមមានសង្គហធម៌
៨.សេចក្ដីសុខព្រោះសង្គមមានព្រហ្មវិហារធម៌
៩.សេចក្ដីសុខព្រោះចេះគ្រប់គ្រាន់នឹងអ្វីដែលជីវិតមាន
១០.សេចក្ដីសុខព្រោះអស់កិលេសតណ្ហារាល់សេចក្ដីសុខដែលនឹងកើតឡើងទៅបានក៏ត្រូវអាស្រូវបច្ច័យច្រើនយ៉ាងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះគឺ៖
១.អាស្រ័យ គតិសម្បត្តិ គឺបានកំណើតជាមនុស្ស
២.អាស្រ័យ កាលសម្បត្តិ គឺរស់នៅក្នុងសម័យដែលមានពាក្យប្រៀនប្រដៅនៃបណ្ឌិតអ្នកប្រាជ្ញមានការសិក្សាយល់ដឹង ឬដែលមិនមានសឹកសង្គ្រាមមានភាពយុត្តិធម៌នៅក្នុងសង្គម
៣.អាស្រ័យ ទេសសម្បត្តិ គឺនៅក្នុងប្រទេសដែលសម្បូរណ៍ទៅដោយបណ្ឌិតសប្បុរសមនុស្សស្មោះត្រង់ល្អ មិនមានសឹកសង្គ្រាមមានរចនាសម្ព័ន្ធល្អ ចរន្តសេដ្ឋកិច្ចដំណើរការល្អ មានអ្នកដឹកនាំល្អជាដើម
៤.អាស្រ័យ ឧបធិសម្បត្តិ គឺមានរាងកាយគ្រប់សម្បូរណ៍មិនពិកលពិការ សង្គមមិនស្អប់ខ្ពើមអាចចូលរួមកិច្ចកម្មក្នុងសង្គមបាន
៥.អាស្រ័យ កុសសម្បត្តិ គឺបានកើតនៅក្នុងត្រកូលឧត្តមសម្បូរណ៍ជាសម្មាទិដ្ឋិជាត្រកូលមានសីលាចារវត្តល្អ
៦.អាស្រ័យ ទិដ្ឋិសម្បត្តិ គឺដល់ព្រមដោយវិចារណញាណឧត្តមគតិជាមនុស្សរស់នៅក្នុងសង្គមដែលមានការយល់ដឹង មានវត្តប្រតិបត្តិដូចគ្នាជាដើម ។ មនុស្សយើងគ្រប់គ្នា សុទ្ធសឹងតែមានសិទ្ធិសេរីភាពស្មើៗគ្នា ក្នុងការធ្វើ និយាយ និងគិត តែអ្វីដែលត្រូវប្រយ័ត្ននោះ គឺយើងគួរប្រើសិទ្ធិសេរីភាពដែលយើងមាននោះ ឲ្យវាស័ក្តិសម មាន តុល្យភាពទៅនឹងគុណតម្លៃនៃជីវិត ដែលបានកើតមកដោយកម្រក្រក្រៃនេះ និងឲ្យសមស្របទៅនឹងកាលៈទេសៈ ទៅតាមបរិស័ទ ទៅតាមបរិយាកាសក្នុងសង្គមនោះៗ ក្នុងផ្នែកវិជ្ជមាន ផ្នែកអភិវឌ្ឈន៍ដោយការបញ្ចេញនូវព្រឹត្តិកម្មដែលនាំមក នូវប្រយោជន៍ និងសេចក្ដីសុខឲ្យដល់ខ្លួនឯងផងដល់សង្គមជាតិ សង្គមលោកទាំងមូលផង ទៅតាមបទដ្ឋាននៃសង្គហធម៌ទាំង ៤ ប្រការ ។ ការជួយសង្គ្រោះអ្នកដ៏ទៃ គឺជាចរិយធម៌ ជាប្រពៃណីនៃសង្គមដ៏ស្ងប់សុខ ទាំងជាសញ្ញល័ក្ខណ៍មួយ ជាគ្រឿងលាតត្រដាងស្ដែងចេញ នូវអត្តល័ក្ខនៃប្រព័ន្ធដឹកនាំ នូវផ្នត់គំនិត នូវទឹកចិត្តនៃស្រទាប់មនុស្សក្នុងសង្គមនោះៗទៀតផង ។ “សង្គមជាតិល្អមានយុត្តិធម៌ព្រោះប្រជាករល្អមានយុត្តិធម៌ៗព្រោះមនុស្សគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈគោរពនិងបដិបត្តិទៅតាម កាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនកាតព្វកិច្ចឈានទៅរកភាពជោគជ័យបាន ព្រោះភាពស្អាតស្អំ មានរបៀប វិន័យ ទស្សនវិស័យនិងសាមគ្គីភាព”
“សាមគ្គីភាព នាំមកនូវភាពជឿនលឿន ភាពបរិសុទ្ធស្អាតនៃកិច្ចការ ជាសសរទ្រូង ជាអាយុជីវិតនៃសង្គមជាតិ និងជាមាតានៃវឌ្ឍនកម្មគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងសង្គមមនុស្សសត្វទូទៅ”
ជាគរាភិវង្ស http://www.cambodianbuddhistphilosophy.com
